Nói Chuyện Hội Họa

Nếu bạn vẽ chân dung với người mẫu bằng xương bằng thịt thì bạn có thể đo kích thước của những phần trên mặt bằng cách nheo mắt và dùng một vật thẳng như bút chì hay cán bút với cánh tay giương thẳng để định kích thước của từng phần. Nếu bạn vẽ từ photo thì có nhiều phương pháp để mang photo lên trang giấy vẽ. Phương pháp thứ nhất là dùng lightbox để trace hình lên giấy vẽ. Tôi không khuyến khích phương pháp này dù nó có thể cho bạn một bức tranh rất giống như photo. Lý do là nó không phát triển khả năng hội họa của bạn vì việc tracing rất máy móc không cần khả năng quan sát hay suy nghĩ gì cả. Phương pháp thứ hai là dùng hình ca-rô (grid); bạn kẻ ca-rô trên hình và trên giấy vẽ rồi chép lại hình ảnh trong từng khung vuông. Phương pháp này cũng rất máy móc, tốt hơn phương pháp trên một chút vì nó đòi hỏi bạn phải quan sát và so sánh giữa photo và giấy vẽ nhưng bạn hoàn toàn không hiểu gì về kiến trúc của khuôn mặt. Phương pháp thứ ba mà tôi dùng là kẻ những guidelines...

Ngoài những yếu tố căn bản cho một bức tranh như bố cục (composition), ánh sáng (tonal values) và màu sắc (colors) một bức vẽ chân dung còn cần phải có độ giống (likeness) của người mẫu. Giống đây không phải là giống hệt như một tấm ảnh (photograph) chụp bằng máy chụp hình, mà có được cái nét mà người xem có thể nhận được người mẫu là ai. Chứ nếu mục đích vẽ để cho giống như photo thì không cần vẽ làm gì vì photo đã đạt được độ giống 100% rồi. Dưới đây là vài bức vẽ chân dung cùng với photos của người mẫu của 4 họa sĩ khá nổi tiếng ở Mỹ hiện thời: Casey Baugh, Bert Silverman, Rose Frantzen và Daniel Greene: Casey Baugh   Bert Silverman Rose Frantzen Daniel Greene Như các bạn có thể thấy bức tranh vẽ không giống y như photos.

Hội họa mang đến cho tôi nhiều niềm vui nhưng cũng như mọi môn nghệ thuật khác (viết văn, soạn nhạc v.v...) cũng có lúc phải vật lộn với nó. Người viết thì bị "writer's block", nhạc sĩ hay họa sĩ thì cũng có lúc bí nhưng tôi chưa thấy ai dùng chữ "musician's block" hay "painter's block". Xin chia sẻ với các bạn một cơn " bí '" của tôi. Một trong những minh tinh màn bạc mà tôi thích là Audrey Hepburn. Bà có một cái đẹp rất mỏng manh và nhân từ. Bà rất được nổi tiếng qua phim My Fair Lady. Đây là tài liệu mà tôi tìm được trên intermet : Đây là bản phác họa của tôi nhưng My Fair Lady trông không "fair" gi` cả!. Biết là sai mà không chắc là sai chỗ nào. Uhmm, cái mũi và con mắt trái hơi nhỏ một tí. Tôi sửa tới sửa lui trong mấy ngày trời mà cũng không thành công.  Tôi bỏ b ức hình qua một bên. Tình cờ tôi đọc được quyển sách "Figure Drawing" của Anthony Ryder. Đây là một quyển sách dạy vẽ người hay nhất ...

Theo Tự Điển Anh Việt của Nguyễn Văn Khôn thì Drawing là "vẽ, như vẽ bằng mực, bằng bút chì" và Painting là "vẽ, họa như vẽ tranh sơn dầu". Thành ra khi nói "vẽ" thì tiếng Việt mình khó phân biệt là mình nói về drawing hay painting. Thông thường thì người ta draw bằng bút chì hay than (charcoal) trước khi họ paint bằng màu dầu hay màu nước. Nhưng cũng có nhiều trường hợp ngoại lệ: có người vẽ phác (sketch) bằng màu dầu luôn hay có người chỉ dùng mực hay bút chì thôi và drawing tự nó là tác phẩm chứ không phải là bước chuẩn bị cho painting. Pastel (phấn) là trường hợp đặc biệt vì nó không còn sự phân biệt giữa drawing và painting nữa. Tôi thì draw nhiều hơn là paint, lý do chính là thời gian. Khi vẽ dùng màu nước, màu dầu hay acrylic thì cần nhiều thì giờ để hoàn tất bức tranh. Nhiều lần tôi bắt đầu bức tranh nhưng không vẽ xong cùng ngày được, đến vài tuần sau có thì giờ thì màu đã bị khô cứng và cái hứng cũng bay mất rồi. Với drawing thì chỉ cần 20 phút ...

Sinh trưởng ở miền Nam Việt Nam trong chiến tranh của thập niên 60, 70 hội họa không phải là một cái nghề mà nhiều người theo đuổi. Cho nên tuy thích vẽ từ những ngày ở bậc tiểu học tôi cố gắng học hành để hy vọng sau này thành bác sĩ, kỹ sư. Ở Việt Nam ngày đó và nhất là trong xóm nhà lá nơi tôi ở cái chuyện xem tranh ở những phòng triển lãm là điều tôi không hề nghĩ đến. Hội họa với tôi là những hình ảnh trên những nguyệt san và nhà vẽ chân dung ở Cầu Kiệu mà mỗi ngày đi học tôi vẫn dừng chân say mê ngắm người ta vẽ. Trong các họa sĩ vẽ bìa báo lúc đó tôi thích nhất là họa sĩ Vi Vi với những nguyệt san Tuổi Hoa và Ngàn Thông. Năm đệ nhị (lớp 11) Tuổi Hoa và họa sĩ Vi Vi có tổ chức lớp học vẽ vào cuối tuần thế là tôi ghi tên ngay. Anh Vi Vi hỏi: “Trong hội họa con mắt hay bàn tay quan trọng hơn?”. Dĩ nhiên là bàn tay, không có tay làm sao vẽ?? Phải đến mấy chục năm sau tôi mới thực sự hiểu được con mắt và cái nhìn (the way of seeing) nó quan trọng như thế nào. Lớp học chỉ có khoảng...